3.همه ی جهان را مانند آیینه ای بدان که هرذره ای ازاین جهان همچون  صدخورشیدتابان بیانگر اسرارالهی است.

4.اگرحتی یک قطره را بادقت بررسی کنی بسیاری از رازهای الهی در آن به چشم می خورد.

5.اگر دقیق درهرجزیی از خاک  بیندیشی می بینی که قابلیت انسان شدن در هریک از اجزای خاک وجوددارد.

6.اگرچه پشه وفیل  یا  قطره و نیل هم اندازه نیستند ولی در اصل وجود، یکی هستند و اعضایشان یکی است.

7.درون یک دانه ، جهانی از رازهای آفرینش پنهان است.(ناچیزترین و کوچکترین موجودات هم  بیانگرجلوه های الهی  هستند)

8-خداوند به  بال و پر پشه هم جان وزندگی بخشیده و آسمانی  را به این بزرگی، درون چشم انسان جای داده که آن را ببیند.(اسرارالهی در جزیی ترین پدیده ها آشکارند)

9.دل انسان با این خردی و کوچکی اش، منزل وجایگاه خداوند دوعالم است.

10.در دل انسان، هردو عالم(مادی ومعنوی) جمع شده است، گاهی شیطانی می شود گاهی روحانی.

11.در عالم آفرینش  اگر دقت کنی می بینی که همگی درهم آمیخته اند وکنار هم اند مثل دیو و فرشته.(وحدت درعین کثرت)

12.اگر یک ذره را از اجزای عالم بگیری، نظم آفرینش به هم می خورد.

13.همه ی ذرات پراکنده اند ولی هیچکدام بیرون از قاعده ی هستی وآفرینش نیستند.

14.همه در حرکت هستند ولی آرام ومنظم؛ آغاز و پایان آنها برما آشکار نیست.

15.همه ی ذرات  به ذات خود آگاه اند و پیوسته به سوی حق در حرکت هستند.

16.پشت هر ذره ای، زیبایی روح بخش و جان افزای خداوند  پنهان است.(وحدت در عین کثرت)

آرایه های ابیات درس بیستم(جمال جان فزای روی جانان)

بیت نخست: 1. ایهام: دیده(الف.چشم- ب.آنچه دیده می شود) 2. اشتقاق: بیننده، دیده و دیدار 3. تناسب: بیننده، دیده و دیدار 4. واج آرایی : صامتهای " ن/ د" و مصوت بلند "ی"

بیت دوم: 1.جناس ناقص اختلافی: بیان-عیان 2. تلمیح: بی یسمع و بی یبصر(بامن می شنود و بامن می بیند)

بیت سوم: 1. تناسب: یک- صد / ذره- مهرتابان 2. استعاره ی مصرحه: مهر(اسرارالهی) 3. مجاز: ذره(آفریده­ ها) 4. تشبیه بلیغ اسنادی: جهان را آیینه ای دان

بیت چهارم: 1. تناسب: قطره- بحر 2. استعاره ی مکنیه و تشخیص: دل یک قطره 3. اغراق: صد دریا برون آید ازیک قطره 4. تناسب: یک- صد 5. جناس ناقص افزایشی: بر- بحر

بیت پنجم: 1. تناسب: خاک- آدم 2. تلمیح: خلقت انسان از خاک

بیت ششم: 1. ترصیع: تقابل سجع های متوازی 2. تناسب: پشه- فیل (تضاد هم هست) / قطره- نیل 3. نماد: پشه( کوچکی) 4. مجاز: نیل(رود) 5. تشبیه: پشه به فیل/ قطره به نیل 6. جناس ناقص اختلافی: نیل- پیل

بیت هفتم: 1. تناسب: حبه، خرمن و ارزن / صد – یک 2. نماد: ارزن(کوچکی و ناچیزی) 3. مجاز: جهان(اسرارجهان) 4. استعاره ی مکنیه و تشخیص: دل یک ارزن

بیت هشتم: 1. جناس ناقص افزایشی: جا- جان 2. تشبیه بلیغ اضافی: نقطه ی چشم 3. استعاره ی مصرحه: نقطه ی چشم (مردمک) 4. اغراق: قرارگرفتن آسمان درون نقطه ی چشم

بیت نهم: 1. تشبیه بلیغ اضافی: حبه ی دل 2. تشبیه بلیغ اسنادی: دل منزل خداوند است 3. تلمیح: اشاره به حدیث قدسی(من در زمین و آسمان نمی گنجم ولی در دل مومن می گنجم) 4. واج آرایی: صامت "د" و مصوت بلند "ا"

بیت دهم: 1. تلمیح: ابلیس وآدم 2. مجاز: ابلیس(نفس اماره) / آدم (روحانیت و پاکی انسان)

بیت یازدهم: 1. تضاد: ملک و دیو/ شیطان و فرشته 2. جناس ناقص اختلافی: سرشته- فرشته 3. جناس ناقص افزایشی: هم و همه 4. مجاز: عالم(آفریده های عالم)

بیت دوازدهم: تناسب: ذره و عالم

بیت سیزدهم: 1. کنایه: پا از حد بیرون ننهاده(از حد خود فراتر نرفته) 2. استعاره ی مکنیه و تشخیص: پا از حد امکان برون ننهاده ذره

بیت چهاردهم: 1.تضاد: آغازو انجام 2. پارادوکس(متناقض نما): همه در جنبش و دائم در آرام

بیت پانزدهم: 1. استعاره ی مکنیه: همه ی ذرات از ذات خود آگاه اند 2. تلمیح: اشاره به مفهوم آیه ی "یسبح لله ما في السموات و ما في الارض" 3. کنایه: راه بردن(رسیدن و واصل شدن)

بیت شانزدهم: 1. واج آرایی: صامتهای "ر-ج- ن" و مصوت بلند "ا" و کوتاه  " ِ " 2. ایهام تناسب: روی(الف. صورت- ب. بالا،که با "زیر" در مصراع اول تناسب دارد) 3. تشبیه بلیغ اضافی: پرده ی ذره